Plastik, malzeme biliminin icat ettiği en işlevsel malzemedir. Temel olarak azot (N), karbon (C) ve oksijen (O) atomlarının monomer yapılarındaki bağlarını koparıp uzun polimer zincirleri oluşturmaları ile elde edilen yapıdır. Yunancada ‘şekillendirilebilen ve kalıplaştırılabilen’ anlamına gelen πλαστός (plastos) kelimesinden türetilmiştir. İcat edildiği 1907 yılından günümüze kadar üretimi her geçen yüzyılda hızlanarak artmıştır. 20. yüzyılın ortalarında plastiğin pazar hacmi ve yaygın kullanımı bu yüzyılın sonlarına doğru doğal ekosistemlerde çevresel bir çok etkiye sebep olmuş ve ülkeler bu etkileri hafifletmek için yeni yöntemlere başvurmuşlardır.1 Örneğin Almanya gelişmiş depozito iade sistemleri ile tüketicilerden evlerinde geri dönüştürdükleri plastik atıkları toplayarak yeniden hammaddeye dönüştürmesini sağlarken, Avrupa Birliği 2021 yılında tek kullanımlık plastik ürünlerin piyasaya arzını yasaklamıştır.
Son günlerde yepyeni bir geri dönüşüm bizleri karşıladı: Biyobozunur balon. Plastiklerin doğada asırlarca bozulmadan kalabildiği herkes tarafından bilinen bir gerçek olsa da insanlık bu etkinin sonuçlarının hala farkında değil veya ekonomik nedenlerden farkında değilmiş gibi davranıyor. Yapılan birçok çalışmada plastik türevli balon ya da parti malzemelerinin doğaya karıştıktan sonra deniz canlıları ve kuşlar için büyük ölçüde zararlı olduğunu gözler önüne seriyor.
Ekosisteme karışan balonların hayvanlara verdiği zararın, sert plastik yutma sonucu hayatını kaybeden hayvanların ölüm riskinden 32 kat daha fazla olduğu bir çalışmada ortaya çıkarılmıştır. Tam da bu soruna yönelik olarak İngiltere’de bir üniversitede araştırmacılar biyobozunur bazlı balon icat edip bozunma süresini bir yılın altına indirgemeyi başardılar. Araştırmacılar bu balonu üretirken ilk etapta geleneksel balonun üretiminden başladılar. Esnek malzemelerin hammaddesi latekstir. Doğal lateks kauçuk ağacının gövdesinden akan beyaz süte benzer yapışkan bir sıvıdır. Klasik balon üretiminde doğal latekse su, esnekleştirici ve pigmentasyonlu bileşenler eklenir. Bu da balonların biyolojik olarak parçalanmasını önler. Araştırmacıların aslında değiştirdiği kısım tam da burası. Onlar ilk etapta doğal lateks kullansa bile sonrasında eklenen bileşenleri biyolojik olarak parçalanabilen polimerlerle zenginleştirererek çevreye verilen zararın bir nebze önüne geçiyorlar. Araştırmacılar bioloon adını verdikleri bu balonu toprakta, deniz suyunda ve saf suda test ettiler. Tüm bu koşullarda balon yaklaşık 9 ayda bozunmaya uğradı. Ayrıca şişirilme özelliğinden de hiçbir şey kaybetmiyor. Araştırmacılara göre bu çalışma sadece balon üretimi ile sınırlı kalmayacak. Onlar ilerleyen safhalarda bunu cerrahi eldivenlerde, çoğu üründe gıda ambalajları ve pipetlerde uygulayıp plastiğin olumsuz sonuçlarının etkilerinin hafiflemesini umut ediyorlar.2
Kaynaklar
- Wikipedia. (2026). Plastik. Wikipedia. https://tr.wikipedia.org/wiki/Plastik
- Phys.org. (2026, 23 Ağustos). Blowing in the wind, humble balloon gets green makeover.