Plastik atıklar her geçen gün çevremizi sarmaya devam ederek dünyayı işgal ediyor. Bu atıklar dünya çapında yüz milyonlarca ton üretilirken, doğada yıllarca bozunmadan kalabiliyor.
Plastik atıklar hakkında araştırma yapan bir ekip, yaptığı çalışmalarla onları sadece bir çöp olarak sınıflandırmak yerine, plastik atıkları sirkenin de ana bileşeni olan asetik aside çevirmeyi başardı. Bu yöntemle birlikte, atıklar standart koşullar altında kullanışlı bir maddeye çevrilerek geri dönüşümde yenilikçi bir adım atılıyor.
Mantarlardan üretilen enzim sistemleri, selüloz, lignin ve plastikleri güçlü bir şekilde parçaladıkları için çevresel sürdürülebilirlik açısından önemlidir.1 Doğadan esinlenerek kullanılan beyaz çürüklük mantarı (Phanerochaete chrysosporium) türü bunlardan biridir. Bu mantar ahşabın içerisindeki en sert polimerleri bile parçalayabiliyor. Araştırma ekibi, bu mantarın parçalayıcı enzimlerini laboratuvarda taklit etme amacıyla yeni bir sentetik malzeme üretti. Tek atomlu bir katalizör gibi işlev gören bu malzeme, demir atomlarını kendi üzerinde tek tek izole ediyor ve görünür ışığı soğurarak çalışıyor. Doğal enzimlerdeki aktif bölgeler gibi davranan demir atomları, reaksiyona oldukça yardımcı olarak verimli ve istikrarlı bir şekilde reaksiyonun gerçekleşmesini sağlıyor.
Sistemin çalışma mantığı, güneş ışığını kullanarak iki aşamalı bir zincirleme kimyasal reaksiyon kullanılmasına dayanıyor. Reaksiyonun ilk aşamasında, güneş ışığı ve hidrojen peroksit kullanılarak reaktif bir madde olan hidroksil radikaller üretiliyor. Kimyasal olarak yeterince aktif olan bu radikaller; plastik poşetlerde, gıda kaplarında ve su borularındaki polimerleri oluşturan uzun karbon zincirlerine saldırarak parçalıyor ve karbondioksit gazı açığa çıkıyor.
Reaksiyon ikinci aşamada kritik bir dönüm noktası geçiriyor. Sistem, oluşan karbondioksit gazının doğaya karışmasına izin vermiyor ve aynı katalizör yardımıyla güneş ışığı ile birlikte gaz asetik aside dönüştürülüyor. Kısaca sistemin özeti şu şekilde; önce plastik atıklar içerisindeki karbon parçalanıyor ve yine aynı sistem içerisinde değerli bir moleküle çevriliyor. Reaksiyonun tek sistemli olması ise projeyi mevcut geri dönüşüm sistemlerinden açıkça ayıran bir nokta olmasıyla dikkat çekiyor.
Reaksiyonun sonunda elde edilen asetik asit ise sirke, yapıştırıcı, kaplama, çözücü, sentetik lif ve daha birçok yerde kullanılabilen milyonlarca dolarlık kimya pazarını simgeliyor. Üstelik bu sistem sadece laboratuvar ortamındaki plastiklerde değil, günlük hayatta kullanıp attığımız bir çok çöp plastikte de oldukça başarılı olduğunu testlerle kanıtlayarak dünya koşullarıyla uyum içinde çalışabileceğini göstermiş oldu. Eğer laboratuvarda elde edilen bu başarı büyük ölçekli bir hale entegre edilebilirse doğadaki atık plastikler sanayilerde hammadde olarak kullanılabilir hale gelebilir. Yimin Wu ise konuyla alakalı görüşlerini şöyle anlatıyor: ‘Eğer başarılı olursak, bu durum atığın hikayenin sonu değil, yeni bir başlangıç olduğu daha döngüsel bir ekonomiye doğru atılmış dev bir adım olacak’.2
Kaynaklar
- Pramanik, A., & Yadav, P. (2026). The Biology of Fungal Enzyme and the Foundation for Mycoremediation. In Mycoremediation of Xenobiotics: Harnessing Fungi for Environmental Detoxification (pp. 25-37). Singapore: Springer Nature Singapore.
- https://phys.org/news/2026-03-plastic-vinegar-sunlightpowered-breakthrough.html