Konut, mobilite ve beslenmeye ek olarak hanehalkı enerji tüketiminin dört baskın alanından biridir. Bu konumu, onu mevcut tüketim kalıplarını daha sürdürülebilir hale getirmenin temel alanlarından biri yapar. Bazı insanlar odadan çıkar çıkmaz ışığı kapatırken bazıları enerji tasarrufu konusunda nadiren iki kez düşünür.1
İnsanların evlerdeki enerji tasarrufuna karşı davranış ve tutumlarının günümüze kadar yapılan en geniş analizine göre; gelir veya enerji tasarrufu ile ilgili sahip olunan somut bilgiden ziyade enerji kullanımıyla alakalı davranışlar ve ahlaki düşünceler bu tutumlara yön vermektedir.2
Amerika’daki ve Avrupa Birliği’ndeki tüm enerji kullanımının yaklaşık %20’si evsel enerji kullanımından (evlerdeki ısıtma, soğutma, aydınlatma, elektronik cihazlar vb.) kaynaklanmaktadır. Uzmanlar, insanların enerji tasarrufunda neye önem verdiğini anlamanın enerji kullanımıyla alakalı emisyonların azaltılmasında önemli bir rol alabileceğini söylüyor. Hatta daha derin psikolojik faktörlere kadar inebilirsek, araştırmalar bunun çok sayıda insanın enerji tasarrufu yapmasını sağlayacak bir yol olduğunu gösteriyor.
Psikoloji, ekonomi, sosyoloji ve mühendislik alanlarındaki 430.000’den fazla insanın katıldığı ve farklı 42 ülkenin bulunduğu 100 çalışma araştırmacılar tarafından analiz edildi. İnsanların evde enerji tasarrufu davranışlarını nelerin yönlendirdiği araştırıldı. Bu araştırmacı ekip toplam 26 psikolojik ve sosyodemografik faktörü inceledi ve her bir faktörün etkisini araştırdı. Bu sonuçlar tutum ve davranışların yanı sıra kişisel ahlaki normun da çevre dostu davranış niyetinde bir belirleyici olduğunu doğruluyor.
İnsanların elektrik tasarrufuna karşı olumlu bir tutuma sahip olmaları, enerji tasarrufu yapma olasılıklarının daha yüksek olduğunu kanıtlıyordu. Bazıları için bu tutum evdeki davranışların fark yarattığını kabul etmek anlamına geliyor, bazıları içinse çevre açısından doğru davranış olarak değerlendiriliyordu. Ayrıca bu tutumdaki insanlar çevresindekilerin onları nasıl algıladığına da değer veriyorlar ve bu değer doğrultusunda bir beklentiyi karşılamaları gerektiğini düşündükleri için daha fazla tasarruf yapıyorlardı. Suçluluk duyguları, sosyal norm, içsel atıf ve sorun farkındalığı, ahlaki norm yapısının anlamlı yordayıcılarıdır. Suçluluk duygusu ve tutum arasında da doğrudan bir ilişki vardır. Meta analitik sonuçlar ayrıca çevre dostu davranışın, kişisel çıkar ve toplum yanlısı güdülerin bir karışımı olduğu görüşünü de doğrulamaktadır.3
İnsanlık; iklim değişikliği, kaynakların tükenilebilirliği veya biyolojik çeşitlilik kaybı gibi bir dizi küresel çevresel zorlukla karşı karşıyadır. Bu zorluklarla başa çıkmak için hem uluslararası hem de disiplinlerarası çabalar gerekmektedir. Bu zorluklara neden olan davranışların ardındaki temel itici güçleri ve süreçleri anlamaya çalışmak, zaman içindeki gelişimlerini tahmin etmek ve sonucunda olumsuz sonuçları hafifletmek için sistemi yeterince değiştirmek gibi girişimler elzemdir. Teknolojik gelişmenin ve ulusal ve uluslararası politika oluşturmanın önemli rolüne rağmen bireysel davranışların katkısı hafife alınmamalıdır.4
Geri dönüşüm yapan veya toplu taşıma kullanan ve bu tür alışkanlıkları halihazırda uygulayanların evde enerji tüketimini azaltmaya daha yatkın olduğu görülmektedir. İnsanların çevreci kimlik tutumuna sahip olması çevrelerini de bu şekilde şekillendirdikleri anlamına gelir. Bu da çevre dostu davranışların birbirini etkileyeceğini düşündürmektedir.
Araştırmacı ekip, enerji tüketiminin çevresel etkilerini anlamanın enerji tasarrufu tutumu üzerinde zayıf bir etkisi olduğunu keşfetmiştir. Eğitim ve gelir düzeyi gibi pek çok sosyo-ekonomik faktörün de enerji tasarrufu tutumuyla çok az ilişkili olduğu görülmüştür. Sonuçlar, enerji tasarrufunun altında yatan anlamların enerjinin uygun fiyatlı olmasından tutun teknolojik ilgiye, tutumluluğa ve iyi bir vatandaş olmaya kadar nasıl değiştiğini göstermektedir.5
Kaynaklar
- Laakso, S. (2025). Energy-Saving Practices at a Time of Crisis: Insights for Energy Sufficiency in Homes. Housing, Theory and Society, 1-17.
- Andor, M. A., & Fels, K. M. (2018). Behavioral economics and energy conservation–a systematic review of non-price interventions and their causal effects. Ecological economics, 148, 178-210.
- Bamberg, S., & Möser, G. (2007). Twenty years after Hines, Hungerford, and Tomera: A new meta-analysis of psycho-social determinants of pro-environmental behaviour. Journal of environmental psychology, 27(1), 14-25.
- Klöckner, C. A. (2013). A comprehensive model of the psychology of environmental behaviour—A meta-analysis. Global environmental change, 23(5), 1028-1038.
- https://phys.org/news/2025-10-analysis-attitudes-income-energy-home.html